آزمایشگاه آب و اخک رویانا/دانستنی ها/شوری خاک و راههای مقابله با آن

شرکت توزیع و پخش سراسری ترنم سبز زاینده رود توزیع کننده سموم بایر آلمان )

taranomsabz@

t.me@taranomseeds

واحد پشتیبانی و فروش:

031-37516002

031-37515855

 031-37515359

 

شوري خاك و راههاي مقابله با آن

بسياري از مناطق دنيا با مشكل شوري آب و خاك روبرو مي-باشند. خاك¬هاي شور به طور عمده در مناطق خشك و نيمه¬خشك يافت مي شود و داراي مقدار زيادي نمك هاي معدني مي‌باشند. در اين مناطق، نمك‌ها در لايه سطحي خاك انباشته مي‌شوند. تجمع نمك اغلب ناشي از تبخير و تعرق در پي آن بالا آمدن آب زيرزميني شور مي‌باشد. خاك هاي تحت تاثير شوري نمك به سه گروه عمده تقسيم بندي مي‌شوند: خاك هاي شور، خاك هاي سديمي و خاك هاي شور سديمي. خاك هاي شور داراي مقدار زيادي از نمك هاي بي اثر نظير كلريد و سولفات سديم و منيزيم مي باشند. در مراحل پيشرفته تر آبشويي نمك¬ها از نيمرخ خاك، درصد سديم در فاز  تبادلي خاك افزايش يافته و خاك هاي سديمي را تشكيل مي‌دهد. اگر مقدار زيادي سديم در فاز تبادلي وجود داشته باشد، سديم وارد فاز محلول شده و در پي آن كربنات و بي كربنات سديم تشكيل مي‌شود. پ-هاش بالا و غلظت به نسبت بالاي نمك سبب پراكنش ذرات رس و ماده آلي خاك مي‌شود. در اين شرايط به دليل پراكنش ذرات هوميك، خاك‌ها سياه بوده و گاهي اوقات خاك¬هاي سياه قليايي ناميده مي‌شود.
شوري خاك مشكلات زيادي را براي رشد و نمو گياه ايجاد مي‌كند. يكي از مشكلات شوري ايجاد فشار اسمزي در خاك بوده كه سبب نگه داشت آب در خاك مي شود و از ميزان آب قابل استفاده خاك براي گياه مي‌كاهد. از ديگر مشكلات شوري بر هم زدن تعادل عناصر تغذيه¬اي در خاك است. به عنوان مثال در خاك هاي شور معمولاً غلظت كلسيم و پتاسيم كمتر از مقدار نياز گياه بوده و ميزان بور، بيكربنات، سديم، كلر و منيزيم در اندازه سميت براي گياه مي‌باشند. معمولاً در شوري-هاي پايين سميت عنصر براي گياه مطرح است و در شوري¬هاي بالا كاهش آب قابل استفاده خاك براي گياه مطرح است.
در شرايط شور، غلظت يون هاي سديم و كلر اغلب بيش از ده برابر يا صد برابر غلظت عناصر پرمصرف و بيشتر از آن در مقايسه با عناصر كم مصرف مي‌باشد. بنابراين بالا بودن غلظت هاي سديم و كلر در محلول خاك ممكن است سبب كاهش فعاليت يون هاي عناصر غذايي و افزايش قابل ملاحظه نسبت هاي سديم به كلسيم، سديم به پتاسيم، كلسيم به منيزيم و كلر به نيترات ‌شود. 
به عنوان مثال در خاك، شوري با كم كردن قابليت استفاده فسفر، جذب و غلظت آن در گياه را كاهش مي‌دهد. چنانچه در محيط هاي شور، نمك هاي سديم دار غالب باشند، اين يون نه تنها باعث كاهش قابليت جذب كلسيم مي‌شود، بلكه از مقدار انتقال آن به سمت نقاط در حال رشد گياه كم كرده و در نتيجه بر كيفيت اندام هاي رويشي و زايشي گياه اثر مي‌گذارد. همچنين سديم باعث كاهش جذب پتاسيم شده و يا وجود غلظت بالاي كلر سبب كاهش جذب نيترات به وسيله گياه مي‌شود. البته شواهد و مطالعات ثابت كرده كوددهي بيش از نياز گياه در شرايط شور باعث افزايش عملكرد محصول نمي شود و تنها باعث افزايش كيفيت محصول مي‌شود.
راه هاي مقابله با تنش شوري
به طور كلي تغذيه پتاسيم و كلسيم معمولاً مقاومت گياه به تنش شوري را افزايش مي دهد. 
يكي از راه هاي كاهش شوري خاك استفاده از تركيبات داراي كلسيم است. در گذشته براي اصلاح خاك هاي شور از سولفات كلسيم يا همان گچ استفاده مي‌شد. پس از حل شدن گچ، كلسيم آن در خاك جايگزين سديم تبادلي مي شود و اثرات شوري را كاهش مي‌دهد از طرفي سولفات آن در خاك تبديل به اسيد سولفوريك شده و پ-هاش خاك را اصلاح مي‌كند. ولي استفاده از گچ در مناطق خشك و نيمه خشك آهكي كشور ما باعث ايجاد محدوديت هايي مي‌شود. امروزه تركيبات ضد شوري جديدي در بازار موجود است كه اين تركيبات عمدتاً داراي كلسيم تركيب شده با اسيدهاي آلي هستند
از تركيبات ضدشوري موجود در بازار اكسه سال (Axesal) محصول شركت G.P.P.W اسپانيا مي‌باشد. اين تركيب داردي 2/12 درصد كلسيم و 4/19 پلي كربوكسيليك اسيد است. . محصول سالترد (saltred) يك تركيب ضد شوري توليد شركت تريدكورپ (tradecorp) اسپانيا است. اين تركيب حاوي 8/9 درصد كلسيم، 11 درصد گوگرد و 4/23 اسيد آلي مي‌باشد. كلسيم آن، از طریق جایگزین شدن بجای سدیم موجود در خاک باعث کاهش سدیم قابل تبادل (ESP) شده و از تخریب ساختمان خاک جلوگیری می کند. گوگرد آن، پس از تبدیل به سولفات (توسط میکروارگانیزم های خاک) با سدیم ترکیب شده و آبشویی می شود. اسیدهای آلی، ظرفیت تبادل کاتیون (CEC) را در خاک افزایش داده تا جایگزینی کلسیم به جای سدیم و فعالیت میکروبی خاک و تبدیل گوگرد به سولفات بیشتر شود.از ديگر تركيبات ضد شوري موجود مي‌توان به تكا آنتي‌سال (Teca Antisal) اشاره كرد. اين تركيب حاوي 2/10 درصد نيتروژن، 9/ 2 درصد پتاسيم، 16 درصد كلسيم و 5/37 درصد اسيد آلي است.