آزمایشگاه آب و خاک رویانا/دانستنی ها/نحوه نمونه برداری خاک در باغ

شرکت توزیع و پخش سراسری ترنم سبز زاینده رود توزیع کننده سموم بایر آلمان )

taranomsabz@

t.me@taranomseeds

واحد پشتیبانی و فروش:

031-37516002

031-37515855

 031-37515359

آزمايش خاك هزينه است يا سرمايه‌گذاري؟
براي پي بردن به اهميت آزمايش خاك توجه به مفهوم دو جمله زير كافي است:
1- زمین ارثیه پدران ما نیست بلکه امانتی هست در دست ما برای نسل آینده
2- سلامت جامعه از مزرعه مي آيد نه از داروخانه.
كشاورزي پايدار به گونه اي از كشاورزي گفته مي شود كه در آن توليد محصول اقتصادي باشد و همچنين در طي عمليات كشاورزي باروري و حاصلخيزي خاك افزايش يابد يا حداقل تغيير نكند. اطلاع از ميزان مواد غذايي و حاصلخيزي خاك از عوامل مهم در كشاورزي نوين و پايدار است. ارزيابي و حاصلخيزي خاك، انتخاب كشت مناسب و مصرف متعادل كودهاي شيميايي و حيواني سبب موفقيت در توليد بهينه محصولات كشاورزي مي شود. در اين راستا از آزمايش خاك به منظور تعيين مقدار عناصر غذايي و انتخاب كشت و ميزان كود مورد نياز استفاده مي‌شود. 
آزمون خاك اطلاعات جامعي را در رابطه با ويژگي هاي خاك (فيزيكي و شيميايي)، وضعيت عناصر غذايي (كمبودها و سميت ها)، شوري، اسيديته و ... غيره را به ما نشان مي دهد. با آزمايش منظم خاك مي توان اطلاعات مفيدي را در اين رابطه به دست آورد و برمبناي آن توصيه هاي لازم را به كشاورز نمود. بنابراين آزمون خاك روشي موثر براي جلوگيري از كمبود و مسموميت عناصر غذايي در خاك مي باشد.
نحوه نمونه برداري صحيح خاك:
نمونه برداري يكي از مراحل مهم و حساس آزمون خاك بوده، به طوري كه دقت و صحت نتايج آزمون خاك تا حد زيادي وابسته به نمونه برداري است.
براي به دست آوردن يك نمونه واقعي نكات زير بايد رعايت شود:
1- نمونه خاك معرف مزرعه باشد.
2- نمونه به صورت مركب تهيه شود و از يك نقطه تهيه نشود.
3- نحوه نمونه برداري بسته به نوع محصول متفاوت است.
همانطور که در اكثر موارد خاکهای یک مزرعه ممكن است با مزرعه دیگر متفاوت باشد، در داخل یک مزرعه نیز ممکن است ويژگي هاي خاک ها با هم فرق کنند. این تغییرات شامل رنگ ، شیب و جهت شيب، عمق و بافت خاک و همچنین مدیریت مزرعه است که سبب تغییراتی در حاصلخیزی نقاط مختلف مزرعه می گردد . ممکن است در سال گذشته قسمتی از مزرعه زیرکشت یک نوع گیاه و در قسمت دیگر زراعت دیگر و با مدیریت متفاوت اعمال شده باشد. بنابراین قبل از تهیه نمونه خاک موارد فوق را رعایت نموده و مزرعه را به قطعات یکنواخت تقسیم بندی نمائید برای هریک از قسمتهای مزرعه که با هم متفاوت هستند نمونه ای جداگانه تهیه شود.
 

نمايي از تقسيم بندي يك مزرعه با خاك¬هاي مختلف

 
 نكات مهم در نمونه برداري
1- از هر جای زمین نبایستی نمونه برداری كرد. مثلاً در محلي كه قبلا کود انبار شده، محل خرمن ، محل نگهداری حیوانات و کودهای حیوانی، محل سوزاندن بقایای گیاهی و یا علفهای هرز مزرعه ، محلي كه چــاله بوده و آب در آنهـا جمع می شـده،در مسیر و امتداد خطوط کودپاشی ، از دره ها و کناره های کانال آبیاری.
2- چنانچه قطعات کوچکی وجود داشته باشد که خاک آن فرضاً شنی بوده و با بقیه خاک مزرعه متفاوت باشد نبایستی نمونه خاک این قسمت را با بقیه نمونه ها مخلوط نمود . در صورت لزوم از این قسمت جداگانه نمونه برداری شود.
3- اگر مزرعه مشابه و جدا از هم که وجود داشته باشند بایستی برای هر یک از مزارع نمونه جداگانه تهیه و آنرا مرکب نمود. حتی اگر مزرعه خیلی کوچک هم که باشد از هرکدام جداگانه نمونه برداری می شود.
5- قبل از شروع نمونه برداری از تمیز بودن وسایل نمونه برداری (مته، بیل، بیلچه و سطل) مطمئن شوید هنگام نمونه بردای از بیل زنگ زده یا آغشته به کود دامی ومواد شیمیایی نبایداستفاده گردد.
6- هنگامی که زمین خیلی مرطوب می باشد از انجام نمونه برداری خودداری گردد.
7- بعد از دادن کود به زمین نمونه برداری نکنید.
نكات كلي نمونه برداري خاك
به طور كلي براي نمونه برداري چه براي كشت باغ و چه محصولات زراعي ابتدا يك مسير زيزاكي (به شكل W) در مزرعه در نظر مي¬گيريم. با توجه به شکل های پایین W فرضی را طوری روی زمین تصویر می کنیم که شروع و پایان آن  دور از محل ورود به مزرعه باشد و همچنین از نقاطی که نمایانگر کل زمین نیست نیز نگذرد (مثل کنار پرچین¬ها، روي مرزها، محل انبار شدن کود حیوانی، محل آغشته به ذغال یا خاکستر چوب، کانال¬های زهکش و آبیاری و.....). علت انتخاب شكل زيكزاكي به اين خاطر است كه مكان هاي نمونه برداري در سطح مزرعه پخش باشند و تمام نمونه ها از يك كرت نباشد.
در نمونه برداري 5 سانتيمتر سطح خاك كنار زده مي شود. چون ميزان فرونشست هاي جوي در اين لايه در نتايج آزمون تاثير دارد و از طرفي ريشه از اين عمق جذب چنداني ندارد. از طرفي ميزان كاه و كلش در اين عمق زياد است و مخلوط كردن اين لايه با خاك در نتايج آزمون تاثير دارد. البته در صورتي كه خاك شخم زده شده باشد نياز به كنار زدن سطح خاك نيست.
 
 
شكل 2: نمايي از نحوه حركت در مزرعه براي نمونه برداري
 
 
نحوه نمونه برداری از خاک دركشت باغ
یکی از رایج ترین روش ها برای ارزیابی وضعیت حاصلخیزی خاک و توصیه های کودی آزمون خاک است. آزمون خاک، بخش قابل استفاده عناصر غذایی در خاک را برای محصولات نشان می دهد در صورتی که آزمون گیاه نشان می دهد که چقدر از این عناصر غذایی توسط گیاه از خاک برداشت شده است. آزمون خاک چندین هدف را دنبال می کند:
 
1- تشخیص خاک های دارای کمبود قبل از کاشت درختان.
2- تعیین سرنوشت کودهای اضافه شده به خاک و تعقیب تغییرات صورت گرفته در جهت قابل استفاده شدن عناصر غذایی برای گیاه.
3- پیش آگاهی دادن به باغداران درباره مناطقی که امکان سمیت عناصر برای گیاه، حیوان و انسان وجود دارد.
4- تعیین نقاطی که حد عناصر در خاک به حد مسمومیت رسیده باشد. 
نكات نمونه برداري در كشت باغ
 
علاوه بر نكات كلي گفته شده در كشت باغ توجه به نكات زير نيز لازم است:
 
مهمترین مرحله آزمون خاک، مرحله نمونه برداری است. به طور کلی بهترین موقع نمونه برداری خاک در مورد باغات میوه، نمونه برداری قبل از احداث باغ است، اما چنانچه باغ احداث شده باشد، بسته به منطقه، اواخر زمستان تا اوایل بهار و یا اواخر تابستان تا اوایل پاییز است.
نمونه برداری برای باغات و خزانه ها بسته به سن و نوع درخت معمولاً از سه عمق 0-30، 30-60 و 60-100 سانتیمتری به صورت جداگانه صورت می¬گیرد، زیرا بیشترین محل تجمع ریشه-های جذب کننده مواد غذایی درخت در این عمق قرار دارند. توصیه می¬شود که برای تهیه هر نمونه مرکب از هر عمق (نمونه ای که نهایتاً به آزمایشگاه منتقل می گردد، 20-30 نمونه فرعی گرفته شود. نمونه های فرعی هر عمق باید کاملاً با يكديگرمخلوط شده و از مخلوط آنها از هر عمق یک نمونه 2 کیلوگرمی برای ارسال به آزمایشگاه تهیه شود. هنگام نمونه برداري دقت شود ريشه هاي فعال بيشتر در كدام عمق وجود دارند.
تهیه نمونه¬های فرعی باید به روش W كه در بالا توضيح داده شد باشد.
نمونه برداری باید از منطقه ای در زير تاج درخت (منطقه سایه انداز) گرفته شود (شکل پایین سمت چپ). نمونه¬ها باید طوری از زمین اطراف درخت گرفته شود که نماینده پای درخت باشد.
بهترین مساحت برای نمونه برداری یک هکتار است. در مساحت های بیشتر، باغ به قطعات یک هکتاری تقسیم می¬شود و از هر قطعه یک نمونه تهیه می شود.
نمونه ها نباید از محل های خاص کوددهی شده یا سمپاشی شده تهیه شود.
بهتر است نمونه ها از نیمه بیرونی سایه انداز درخت تهیه شوند.
بهتر است نمونه برداری های سطحی زمانی صورت گیرد که ریشه ها هنوز بیدار نشده اند.
شكل 4: محل نمونه برداري در كشت باغ