آفات و بیماری های برنج

شرکت توزیع و پخش سراسری ترنم سبز زاینده رود توزیع کننده سموم بایر آلمان )

taranomsabz@

t.me@taranomseeds

واحد پشتیبانی و فروش:

031-37516002

031-37515855

031-37515359

بلاست برنج (Blast of rice):
عامل بیماری قارچ Magnaporthe oryzae (Pyricularia oryzae) است. عامل بيماري زا ممكن است تمام قسمت¬هاي هوايي گياه برنج مانند برگ، يقه، گره، ميان گره، گردن خوشه، و ديگر بخش هاي خوشه، و گاهي غلاف برگ را در مراحل مختلف رشدي آلوده كند ولي نشانه¬هاي ظاهري آن بيشتر روي برگ¬ها مشاهده مي-گردد. لکه های بلاست بطور معمول در يك برگ برنج در مركز خاكستري و در حاشيه تيره و دوكي شكل (در وسط پهن و به تدريج تا انتها باريك مي گردد) هستند. در شرايط مطلوب، ضايعات برگ بزرگ و در نهايت يكي شده و كل برگ را مي گيرد. ضايعات بلاست برگ در برخي از ارقام گاهي اوقات مشابه به ضايعات لكه قهوه اي هستند. اندازه این لکه ها بسته به شرایط جوی و درجه مقاومت گیاه متفاوت است. در ارقام حساس و شرایط مساعد آب و هوایی، اندازه ی لکه ها بزرگ و در شرایط نامساعد جوی و ارقام مقاوم و نیمه مقاوم، اندازه ی این لکه ها کوچک¬تر است. به طور معمول، اندام زایشی قارچ در مرکز لکه ها تشکیل می شوند. نامناسب بودن شرایط رطوبتی و حرارتی، به خصوص این که لایه¬ی نازکی از آب روی گیاه وجود داشته باشد، باعث می شود حداکثر پس از 4 تا 5 روز علایم بیماری (لکه ها) ظاهر شوند و یک نسل از بیماری تولید شود. بلاست يقه باعث ايجاد ضايعات قهوه اي مايل به قرمز تا قهوه اي تيره روي يقه شده و ممكن است تمام برگ را در برگرفته و از بين ببرد. در مورد بلاست گره، رنگ گره به سياه تبديل مي شود و به راحتي مي شكند. خسارت اصلي بيماري بلاست در مرحله خوشه است و ميزان آن بستگي به زمان آلودگي دارد، به طوريكه اگر آلودگي بلافاصله پس از ظهور خوشه اتفاق افتد، خوشه کاملا پوک و به رنگ سپید در می¬آید كه مشابه حالت خوشه سفيدي در خسارت نسل دوم كرم ساقه خوار برنج است، ولي علايم قهوه اي شدن گردن خوشه آن را از خسارت خوشه سفيدي كرم ساقه خوار جدا مي كند.





 

پوسیدگی طوقه برنج (Bakanae disease، Rice foot rot):
این بیماری یکی از بیماری های مهم بذرزاد برنج و ناشی از قارچ Gibberella fujikuroi (Fusarium fujikuroi) است که بهترین راه کنترل آن، ضدعفونی بذر با قارچ کش ها است. علایم بیماری غالبا با دراز و باریک شدن نشا یا بوته ها در مزرعه نمایان می گردند. گیاهچه های آلوده معمولا چندین سانتی متر طویل تر از گیاهچه های سالم شده، به رنگ سبز روشن یا زرد در می آیند. این زردی از انتهای بوته آغاز می شود. عده ای از گیاهچه ها در خزانه و تعدادی پس از  انتقال به مزرعه از بین می روند. عده ای از نشاهای آلوده ممکن است علایم فوق را نداشته باشند، حتی ممکن است کوتاه¬تر از نشاهای سالم باشند. این تفاوت به نژاد عامل بیماری، حرارت و رطوبت محیط بستگی دارد. نشاهای به ظاهر سالم وقتی به مزرعه منتقل می گردند تدریجا به رنگ سبز روشن درآمده، سریعا رشد کرده، باریک و دراز می گردند. بوته های آلوده در مواقع بارندگی خفیف و تابش نور خورشید به آسانی از بوته های سالم متمایز و قابل تشخیص هستند. تعداد پنجه در بوته های آلوده کم و برگ های آن یکی پس از دیگری از پایین به رنگ قهوه ای در آمده، لوله ای می شوند و می میرند. گاهی بوته های آلوده تا مرحله بلوغ بقای خود را حفظ کرده، ولی چند خوشه کوچک و تو خالی و یا حاوی بذر  چروکیده تولید می کنند. در مزارع با آب فراوان محل طوقه سیاه شده ولی در مزراع با آب کم علاوه بر سیاه شدگی محل طوقه قارچ به صورت قشر متراکم سفید رنگ یا ارغوانی مشاهده می شود که میسلیوم های قارچ هستند و تعداد زیادی کنیدی هم روی آن تشکیل می گردند. غالبا از محل بند اول ساقه، ریشه های نابجا ایجاد می شوند. این ریشه ها ابتدا به رنگ سفید کرم بوده، ولی بعدا به رنگ قهوه ای  تیره در می آیند در حالی که ریشه های بوته در خاک سفید رنگ هستند. اگر برش طولی به ساقه داده شود، در قسمت گره ها بافت اسفنجی قهوه ای رنگ وجود دارد که از میسلیوم سفید قارچ پوشیده شده است.

بیماری لکه قهوه ای برنج (Brown spot):
لکه قهوه ای برنج با عامل قارچی Bipolaris oryzae یکی از بیماری های رایج گیاه برنج است که در تمام مناطق برنج خیز دنیا خصوصا در شرایط آب و هوایی نیمه خشک شایع است. این قارچ به صورت فرم غیرجنسی (کنیدیوم و میسلیوم) در خاک و در بقایای گیاهی زمستان گذرانی نموده و روی بذر بیش از چهار سال زنده می ماند. این بیماری سه نوع خسارت ایجاد می کند. یکی اینکه بذور آلوده سیاه رنگ و کپک زده بوده و به خوبی جوانه نمی زنند. نوع دیگر خسارت مربوط به آلودگی گیاهچه ها در خزانه است که در صورت شدت بیماری، سطح برگی گیا هچه ها کاهش یافته و سبب ضعف آن ها می گردد که در نتیجه منجر به خسارت عمده می شود. نو ع دیگر خسارت چروک خوردگی و لاغر ماندن دانه  ها است که مربوط به ضعف بوته ها در اثر آلودگی برگ ها وگلوم ها بوده که در نتیجه بذور ارزش چندانی نداشته و در موقع کوبیدن خرد میشوند. نشانه های بیماری روی کلئوپتیل، برگ ها، غلاف برگ، گلوم ها و دانه ظاهر می شود. روی برگ های اولیه نقاط قهوه ای،کوچک و گرد ابتدا سرسوزنی تشکیل شده که بعدا وسعت یافته و به شکل لکه های بیضی شکل یا گرد در می آیند. روی گلوم ها لکه های سیاه رنگ ظاهر شده که ممکن است تمامی سطح آن را فرا گرفته و پوشش مخملی قهوه ای تا سیاه رنگی که بار قارچ (کنیدیوفورها وکنیدی های قارچ) است، سطح آن را بپوشاند. در مورد اخیر دانه ها چروکیده می شوند و تغییر رنگ می دهند وگاهی بذور آلوده، سالم به نظر می رسند. قارچ ممکن است ریشه ها را نیز آلوده و آن ها را سیاه رنگ کند. کاشت ارقام مقاوم به بیماری، عمده ترین راه کنترل این بیماری است. معدوم کردن بقایای بوته های برنج آلوده و همچنین از بین بردن علف های هرزی که ممکن است میزبان واسطه باشند نیز در کاهش منابع آلودگی موثر است. جلوگیری از جریان آب از مزارع آلوده به مزارع سالم کمک زیادی در کاهش خسارت بیماری خوا هد کرد. همچنین ضدعفونی بذور با سموم مناسب شیمیایی در کاهش آلودگی موثر است.


بیماری سوختگی غلاف برگ (Sheet blight):
عامل بیماری قارچ Rhizoctonia solani است. علایم بیماری به صورت لکه های بیضوی به رنگ سبز خاکستری است که این لکه ها وسعت می یابند. مرکز لکه ها سفید شده و حاشیه آن ها قهوه ای است. روی این لکه ها اسکلروت قارچ تشکیل می شود که به سهولت جدا شده و می افتد. در محیط مرطوب میسیلیوم قارچ به شدت رشد کرده و سطح غلاف برگ را به صورت پوشش سفید رنگی در برمی گیرد. در مزرعه لکه ها معمولا ابتدا روی غلاف برگ ها در نزدیک سطح آب مشاهده می شوند و در شرایط مناسب در قسمت های بالایی غلاف و حتی روی سطح برگ ایجاد می گردند. در صورت اتصال این لکه ها معمولا کل یک برگ خشک یا حتی کلیه برگ های بوته می میرند. برای کنترل این بیماری می توان از روش های زراعی، بیولوژیکی و شیمیایی استفاده نمود. مبارزه زراعی با استفاده از کاشت ارقام مقاوم، جمع آوری و از بین بردن بقایای گیاهی آلوده و دفع علف های هرز، اجتناب از مصرف بیش از اندازه کود ازته، کاشت برنج در زمان مناسب و رعایت فاصله کاشت صورت می گیرد. در مورد مبارزه بیولوژیک استفاده از باکتری های جدا شده از ریشه برنج به منظور رقابت با قارچ عامل بیماری موثر است. مبارزه شیمیایی باید با در نظر گرفتن زمان دقیق حساسیت قارچ، درصد آلودگی و رشد گیاه و همچنین شناخت فلور منطقه انجام شود. بر اساس سیستم پیش آگاهی زمان سمپاشی علیه شیت بلایت، غالبا زمانی است که آلودگی مزرعه 20-15 درصد و مصادف با 10 تا 12 روز قبل از خوشه دهی باشد. استفاده از قارچ کش های تیلت، رورال تی اس وناتیوو برای این منظور موثر هستند.

ویروس تونگروی برنج (Rice tungro virus):
گیاهان آلوده به این ویروس از رشد باز مانده ولی تعداد پنجه های تولیدی آن ها طبیعی باقی می ماند. تغییر رنگ برگ ها معمولا به رنگ زرد یا نارنجی است و در گیاهان مسن، نقاط کوچک قهوه ای رنگ شبیه تاول های زنگ مشاهده می شود. تاخیر در زمان گلدهی، کاهش وزن دانه ها، کم-شدن سنبله ها و افزایش پوکی دانه ها از علائم دیگر این بیماری است. این ویروس بذرزاد است و توسط چند گونه زنجره منتقل می شود. ویروس مدت اندکی در بدن ناقل باقی می ماند و پوره ها پس از پوست اندازی خاصت آلوده کنندگی خود را از دست می دهند. کنترل با استفاده از کاشت ارقام مقاوم، سمپاشی علیه زنجره¬های ناقل در خزانه و دفع علف های هرز صورت می گیرد.
سیاه شدگی دانه برنج:
عامل بیماری باکتری Xanthomonas oryzae است. این باکتری از راه زخم های برگ یا از محل تغذیه تریپس و زنجرک وارد گیاه می شود. در شرایط معتدل باعث ایجاد خطوط شفاف در طول برگ می شود که ممکن است ایجاد لکه نماید و قطرات کهربایی رنگ از محل آلوده ترشح شوند. علائم بیماری روی دانه به صورت سیاه شدگی قسمتی از دانه یا لکه های سیاه رنگ در انتها، وسط و گاهی در قاعده پوست دیده می شود.
نماتد نوک سپیدی برنج:
عامل بیماری نماتد  Aphelenchoides besseyiاست. گیاهان حساس می توانند بدون علائم باشند ولی کاهش عملکرد کلی فقط در گیاهانی که بعضی علائم را نشان می دهند ایجاد می شود . در مدت رشد اولیه واضح ترین علامت زرد شدن سریع نوک برگ های جوان در غلاف برگی است. سپس این قسمت های نوک خشک شده و پیچ می خورند، در حالیکه پایین برگ ممکن است به حالت طبیعی باشد. برگ های جوان از جوانه های آلوده ممکن است لکه دار با نقوش لکه ای یا با نواحی مشخص کلروتیک باشند. حاشیه های برگ ممکن است بد شکل و یا چروکیده ولی غلاف برگ ها  بدون علامت باشد. قابلیت زنده مانی بذور آلوده کم است  و جوانه زنی در آن ها به تاخیر می افتد و گیاهان آلوده ضعیف و کوتاه می شوند .پانیکول های آلوده نسبت به پانیکول های سالم کوتاه تر با اسپیکول های کم تر هستند و دانه ها در آن ها به مقدارکمتری پر می شوند

در آلودگی های شدید برگ پرچمی کوتاه و پیچ خورده می شود که این عامل مانع از خروج کامل پانیکول از ساقه بلند می شود. تیمار بذور با آب داغ و مواد شیمیایی یکی از روش های مدیریتی این بیماری است. استفاده از ارقام مقاوم و کشت زود هنگام نیز برای فرار از بیماری مناسب است.
مگس خزانه برنج:
نام علمی این آفت Ephydra afghanica است و اولين بار در سال 1362 در مزارع برنج اصفهان جمع آوري شد. اين حشره، مگسي با سر عريض و طول چهار ميليمتر است. روي بدن آن بوسيله كمي پودر خاكستري رنگ پوشيده شده و پاها داراي رنگ زرد هستند. لاروها استوانه اي شكل بوده و داراي هشت جفت پاي شكمي قلابدار هستند. سر و بند اول قفسه سينه قابل جمع شدن در يكديگر بوده، قفسه سينه باريک شده و قسمت انتهايي بدن بعد سوراخ مخرجي به يک لوله يا غلاف هواي استوانه¬اي يا سيفون منتهي مي شود. پاهاي شكمي به تعداد هشت جفت هستند. آخرين جفت پاهاي شكمي كلفت تر و قلاب هاي روي آن ها مقابل قلاب هاي بند قبلي قرار گرفته است. شفیره ها داراي دو جفت پاي شكمي قلاب مانند هستند كه بوسيله آن به ريشه هاي برنج درخزانه مي چسبند. رنگ اين شفيره ها قهوه اي است.
اين آفت در شرايط مزرعه برنج، چهار نسل در سال دارد و دوره زندگي از مرحله تخم تا حشره كامل 11 تا 13روز است. اين حشره زمستان را به صورت تخم در داخل خاک مزارع برنج به سر مي برد. زمان ظهور حشرات كامل هر نسل به ترتيب اوايل خرداد، اواخر خرداد، اواخر تير ماه و اواسط مرداد ماه است و با توجه به زمان نشا كاري يک تا دو نسل از زندگي حشره در خزانه و بقيه در زمين اصلي طي مي شود. لاروها با استفاده از پاهاي شكمي به توده ريشه برنج و حتي جلبك ها چسبيده و ازآن تغذيه مي¬كنند.
علائم خسارت عمدتاً در خزانه و به صورت زردي و سپس پوسيدگي گياه ظاهر مي گردد. لاروهاي مگس به ريشه گياهچه ها حمله مي كنند و با تغذيه از آن ها باعث زردي و پژمردگي آن ها گرديده و پس از تكميل رشد در همان جا به شفيره تبديل مي شوند. در مواقعي كه جمعيت زياد است تمام گياهچه هاي داخل خزانه ها زرد شده و از بين مي روند.
براي مبارزه با اين آفت مي توان آب خزانه را قطع نمود یا در صورت لزوم در هفته اول تهيه خزانه، مزرعه را با سمومی چون تری کلروفن سمپاشی کرد
   
كرم ساقه خوار برنج (Asiatic rice borer ،striped rice stem borer ):
نام علمی این آفت Chilo suppressalis است. پروانه هاي ماده به رنگ زرد روشن و يا متمايل به قهوه اي و پروانه هاي نر، تقريباً خاكستري هستند. تخم هاي تازه گذاشته شده سفيد متمايل به زرد بوده كه به مرور به خاكستري و سپس تيره تغيير رنگ مي دهند. تخم ها در امتداد رگبرگ ها گذارده مي شوند. بدن لاروها به رنگ قهوه اي متمايل به خاكستري بوده و در لاروهاي مسن كپسول سر داراي رنگ قهوه اي تيره و در ساير سنين زرد متمايل به قهوه¬اي است. در پشت لارو پنج نوار طولي قهوه اي رنگ وجود دارد. مهمترين خسارت اين آفت مربوط به مرحله لاروي آن است. اين آفت داراي دو مرحله خسارت است:
در مرحله رويشي كه مربوط به نسل اول اين آفت است، ساقه¬هاي جوان مورد حمله، ابتدا زرد شده و كم كم خشك گشته موجب مرگ جوانه هاي مركزي مي گردد كه اصطلاحاَ به آن Dead hearts مي گويند. در مرحله زايشي، كه مربوط به نسل دوم اين آفت است و مصادف با زمان خوشه رفتن و گل دادن گياه برنج است، دانه ها در خوشه سفت نشده و منجر به خشك و پوك شدن دانه هاي برنج می شوند که اصطلاحاً به سفيد شدن خوشه ها يا White heads معروف است. زندگي كرم ساقه خوار برنج شامل چهار مرحله تخم، لارو، شفيره و حشره بالغ است. کنترل زراعی این آفت شامل شخم بعد از برداشت، وجین کردن و کندن ساقه و پنجه های آلوده، بازدید منظم از خزانه برنج، وجین علف های هرز اطراف مزرعه و روی مرزها، تقسیط کودهای ازته، رعایت تاریخ کاشت، کاشت همزمان مزارع برنج، کاشت ارقام زودرس و میان رس، سوزاندن کاه و کلش، تناوب کشت است. در مدیریت تلفیقی این آفت می توان از روش های کنترل غیرشیمیایی مانند نصب تله های نوری و استفاده از فرمون های جنسی کرم ساقه خوار برنج استفاده نمود. عوامل کنترل بیولوژیک متعددی برای کرم ساقه خوار برنج وجود دارند که از آن جمله می توان به زنبور تریکوگراما اشاره نمود.

كرم سبز برگ خوار برنج (Rice green semilooper):
نام علمی این آفت Naranga aenescens است. پروانه هاي ماده داراي رنگ روشن بوده و لكه هاي تيره رنگي در ابتدا، وسط و انتهاي بال جلويي آن ها وجوددارد. پروانه هاي نر به رنگ قهوه اي مايل به قرمز هستند. تخم ها كروي شكل بوده و داراي شيارهاي عمودي منظمي هستند که رنگ آن ها ابتدا زرد بوده و سسپس به صورت تيره در مي آيد. لاروها داراي رنگ سبز علفي بوده و يک خط سبز تيره تر از رنگ بدن در طول وسط پشت و دو خط روشن مايل به سفيد در دو طرف، به موازات خط مياني بدن قرار دارد. شفيره ها سبز رنگ بوده و بتدريج به رنگ قهوه اي در می آیند. لارو اين آفت پس از خروج از تخم ابتدا از پارانشيم بين رگبرگ ها، برگ ها و سپس از كناره برگ ها تغذيه مي كند و برگ ها را كنگره مانند مي¬كند و در انبوهي بالاي جمعيت آفت فقط رگبرگ اصلي باقي مي¬ماند.
براي نسل اول و دوم اين آفت نيازي به حشره كش نیست. براي نسل سوم نیز نيازي به سمپاشي نيست ولي توصيه مي شود بعدازظهرها از سمپاش موتوري صد ليتري با فشار40-30 بار فقط آب پاشي شود. بعد از انجام مراحل فوق چنانچه جمعيت لاروها در واحد سطح زياد باشد يک مرتبه محلول پاشي با سموم امولسيونه چنانچه با محلول پاشي عليه كرم ساقه خوار توام باشد كفايت مي كند. هنگامي كه هوا ابري يا بارندگي ملايم باشد، امكان طغيان كرم سبز برگخوار زياد خواهد بود.چون كرم سبز برگخوار به صورت شفيره در مرداد ماه به دياپوز می رو ، لذا برگ پرچم اغلب ارقام برنج از خسارت آن محفوظ مانده و دليلي براي سمپاشي عليه آن موجود نیست.

شب پره يک نقطه اي برنج (rice army worm):
نام علمی این آفت Pseudaletia unipunctor  است. رنگ بدن این شب پره قهوه اي خاكستري يا زرد خاكستري است. بال هاي رويي به رنگ خاكستري مايل به زرد تا قهوه اي روشن بوده و يک لكه كوچک سفيد رنگ مشخص در وسط آن قرار دارد. لاروها به رنگ زيتوني تيره هستند. سر لارو داراي رنگ قهوه اي مايل به سبز بوده و در اطراف شيارهاي سر و پيشاني حاشيه تيره رنگي قرار دارد و منافذ تنفسي به رنگ قهوه اي تيره يا سياه هستند، شكم خاكستري تا كرمي رنگ همراه با خال هاي قهوه اي است و روي پاهاي شكمي لكه قهوه اي رنگي قرار گرفته است. در انتهاي بدن نيز چهار عدد خار وجود دارد. لاروهاي نسل اول اين آفت پانيكول هاي برنج را مورد حمله قرار داده و بر اثر تغذيه از گلوم و گلومل و حتي خود دانه ها موجب قطع و ريزش دانه ها مي-گردد.
چون شب پره تک نقطه اي برنج پروانه شب پرواز است و نسبت به نور گرايش مثبتي داشته و به سرعت به طرف آن حركت مي کند، مي توان در شب با استفاده از تله هاي نوري آن را شكار کرد .عمليات ديگري كه مي توان جهت كنترل خسارت اين آفت انجام داد عبارتند از: ایجاد گودال هايي در مسير حرکت لارو، پخش طعمه مسموم و يا گردپاشي، سوزانيدن و از بين بردن علف هاي هرز اطراف مزرعه برنج در خرداد ماه، کنترل بيولوژيک با استفاده از مگسی از خانواده Tachinidae  و زنبور پارازيت تخم و در صورت نیاز سمپاشی با سموم مناسب.